Ушул эле жетет…

Ийгиликтүү нике көп жолу сүйүп калууну талап кылат, жана ар дайым бир эле адамды.

Миньон Маклафлин

Эч ким бакчаны бир-эки жылга отургузбайт, бул ар дайым узак мөөнөттүү долбоор. Үй-бүлө да ошондой: бул өмүр бою уланчу долбоор. Мен жыл сайын алма дарагын казып алып, аны ылайыктуураак жерге отургузган же жөн эле жаңысына алмаштырган адамды көргөн эмесмин. Эч ким анын дароо жана мол түшүм беришин күтпөйт. Бакка кам көрүлбөсө, эч ким мол түшүм да күтпөйт.

Нике да дайыма кам көрүүнү жана камкордукту талап кылган бак. Биз аны бир жолу жана түбөлүккө отургузабыз. Ант беребиз, үй курабыз, балдарды тарбиялайбыз. Эгер андан кийин акырындап, байкалбай кам көрбөй калсак, бакчаны чечүү кыйын болгон көйгөйлөр басып кетет.

Накыл сөздөр китебинде автор биз айтып жаткан нерсени жакшы чагылдырган бир көрүнүштү сүрөттөйт:

Мен жалкоо адамдын талаасынын, акылсыз адамдын жүзүмзарынын жанынан өттүм. Мына, баарын тикенек басып, бетин чалкан каптап, таш дубалы кулап калыптыр.

Накыл сөздөр 24:30–31

Ээси жүзүмзарын талкалаган жок. Ал жөн гана эч нерсе кылган жок, ошондо чөп-чар өзүнөн-өзү өсүп кетти.

«Баары өзүнөн-өзү болуп калды, биз күнөөлүү эмеспиз» дегенди канча жолу угам. Бир жолу жаш мурдагы күйөө мага: «Баары кандайдыр бир өзүнөн-өзү эле болуп калды…» деди. Эгер аракет кылбасаң жана мамилеге дайыма күч жумшабасаң, баарын чөп басып, акыры курап калат.

Эмне үчүн биз мамилеге күч жумшабай калабыз

Себептер көп, жана алардын баары абдан акылга сыярлык угулат. Иш күч талап кылат. Турмуш кечтерибизди жеп салат. Ата-энелер карыйт, чыгымдар өсөт. Балдар төрөлөт, жана бардык көңүл аларга бурулат.

Брайан Досс, Скотт Стэнли, Говард Маркман жана Галена Роудс сегиз жыл бою 218 жупка байкоо жүргүзүшкөн. Тун бала төрөлгөндөн кийин алардын болжол менен 90 пайызында никеге канааттануу төмөндөгөн. Стэнли мындайча түшүндүрөт: бала никени талкалабайт, бирок анын келиши начарлоону тездетет.

Башкача айтканда, эгер бакчаңызды чөп басып калса, жаңы маанилүү түйшүктөр сизди андан да көбүрөөк алаксытат.

Бул себептердин баарынын артында бир жалпы себеп турат. Иш, балдар жана турмуш талап кылат, ал эми мамиле, эгер ал чыныгы болсо, талап кыла албайт. Биз болсо эң катуу кыйкырган адамга жооп берүүгө көнүп калганбыз.

Бир сарындуулук деген үнсүз душман

Мамилелерибизге көңүл бурбай калышыбыздын дагы бир себеби – бир сарындуулук. Көптөгөн жубайлар эгерде талашып-тартышпаса, баары жакшы деп ойлоп, эч нерсе кылуунун кереги жок дешет. Алар аракет кылууну токтотуп, көйгөйлөр жаралганда эмне кыларын билбей калышат.

Изилдөөлөр көрсөткөндөй, бир сарындуулук мамилени олуттуу түрдө муздатат. Ирэн Цапелас, Артур Арон жана Терри Орбух жетинчи жылдык никедеги жубайларды сурамжылашкан. «Ар дайым бирдей нерсени жасайбыз» деп моюнга алып, бирге кызыктуу иштерди өтө сейрек жасагандар, жашоосуна ар түрдүүлүк киргизүүгө аракет кылгандарга караганда тогуз жылдан кийин нике канааттануусу төмөн экенин билдиришкен. Мындан тышкары, бул үлгү дээрлик эч кандай жаңжал болбогон үй-бүлөлөрдө да чын болуп чыккан.

Беш устун

Никеге кам көрүү жана аны сактоого аракет кылуу абдан так аныктамалар менен сүрөттөлүшү мүмкүн. Лаура Стаффорд жана Дэниэл Канари мамилелери жандуу бойдон калган жубайлар эмне кыларын изилдеп, беш так аракетти аныкташкан. Мен аларды үйдү кармап турган устундар деп атайм.

Биринчи устун: мээримдүүлүк. Достук мамиле, көңүлдүүлүк жана дайыма сын айтпоо. Берилгендикти билдирген сөздөр менен катар, мээримдүүлүк никедеги канааттануу менен эң күчтүү байланышкан. Анын эң маанилүү көрүнүшү — үзгүлтүксүз чакан жекече иш-аракеттер. Албетте, бул көп коноктор катышкан майрамдар же ири иш-чаралар эмес, тескерисинче, бирге өткөрүлгөн жылуу кечтер же жубайлардын жумуштан кийин кечинде жолугушуусу. Кайсысы биринчи айтылат: «Сен үйдө экениңе кубанычтамын» же «Эмнеге таштандыны чыгарбай койдуң?» Эсиңиздерде болсун, жемелөөлөр сүйүүнү өлтүрөт, ал эми жаман ниет (ыраазычылык жана мактоо сөздөрүнөн жемелөөлөр көп болгондо) сүйүү күчтүү болгондо да мамилени муздатат.

Экинчи устун: сүйүү жана берилгендикти дайыма ырастап туруу. Көпчүлүк эркектер муну кереги жок деп эсептешет: «Мен бул жерде болсом, демек, сени сүйөм» же «Муну буга чейин эле айттым». Бирок аялы үчүн бул сөздөрдү кайра-кайра угуу өтө маанилүү. «Мен сени менен биргемин». «Мен сени кайра тандайм». «Биз муну жеңип чыгабыз».

Мындай сөздөр эч ким унутуп калбасын деп кайталанбайт. Алар мамилени сактоо, аны бекемдөө жана кыйын учурларда бири-бирибизге колдоо көрсөтүү үчүн кайталанат. Биз бири-бирибизге сүйүүбүздү канчалык көп айтсак, мамиленин бузулуп кетүү коркунучу ошончолук азаят.

Үчүнчү устун: ачыктык. Бул эсеп-кысаптар жана графиктер жөнүндө эмес, бири-бирибиз жана мамиленин өзү жөнүндө. Учурда биздин ортобузда кандай абал бар? Сага эмне жетишпей жатат? Сени эмне бактылуу кылат? Ачыктык – бул чынчылдыкты жана жүрөгүңдөгү ой-сезимдериңди бөлүшүүгө даяр болууну билдирет, жөн гана маалымат алмашуу эмес.

Көптөгөн жубайлар жылдар бою болгону үй жумуштары жана көйгөйлөр жөнүндө гана сүйлөшүп өткөрүшөт. Алар баарлашып жатат деп ойлошот, бирок чындыгында үй-бүлөлүк бакыт алып келбеген, белгилүү бир киреше алып келген чакан жеке ишкананы гана башкарып жатышат. Жубайыңыздан жүрөгүндө чындап эмне бар экенин сураңыз, соода-сатык, чечимдер, пландар же карыздар тууралуу эмес. Мамилелер дал ушундайча курулат.

Төртүнчү устун: орток достору, үй-бүлө жана чиркөө. Туруктуу орток чөйрөсү бар жубайлар өзүн жалгыз сезүү жана четте калуу сезимдерин азыраак баштан кечиришет. Сиздерди жубай катары тааныган достор сиздердин биримдигиңизди колдошот. Чиркөө, үй тобу жана үй-бүлөлүк достор сиздин бакчаңыздын айланасында тирүү тосмо болуп калат.

Бешинчи устун: жоопкерчиликти адилеттүү бөлүшүү. Стаффорд жана Канари байкашкандай, үй жумуштарынын бөлүштүрүлүшүн адилетсиз деп эсептеген жубайлар мамилеге азыраак күч жумшашат. Бул, өзгөчө, өзүн чоң жүктү көтөрүп жаткандай сезген өнөктөш үчүн чындык. Көптөр үчүн үйдө жардам берүү гүлдөрдөн да күчтүү сүйүү символу болуп саналат. Гүлдөр да зарыл, бирок жүктү бөлүшүү эң маанилүү нерсени билдирет: «Сен жалгыз эмессиң».

Бирге жаңы нерсе

Мен мамиленин негизги душмандарынын бири бир сарындуулук экенин айттым, бирок ага каршы абдан натыйжалуу жана жөнөкөй дары бар: дайыма жаңы нерсе ойлоп таап, аны бирге жасоо. Өзүн кеңейтүү теориясынын автору Артур Арон бирге алган жаңы тажрыйба жубайлардын ортосундагы жакындык сезимин бир топ бекемдей турганын көрсөткөн. Анын эксперименттеринде жубайлардын мамилесин жогору баалашы үчүн жети мүнөт адаттан тыш биргелешкен иш жетиштүү болгон. Белгисизди бирге ачканда, биз бири-бирибизди да кайрадан ачабыз.

Бул үчүн чоң чыгым керек эмес. Баары жөнөкөй болушу мүмкүн: сейилдөө үчүн жаңы жол, жаңы кызыктуу тамак, бирге окуу, жалпы кызмат.

Брэдфорд Уилкокс жана Джеффри Дью айына жок дегенде бир-эки жолу жолугушууга чыккан жубайларды муну сейрек жасагандар же такыр жасабагандар менен салыштырышкан. Биринчи топто аялдардын 83 пайызы жана күйөөлөрдүн 84 пайызы никесинде абдан бактылуу, экинчи топто 68 жана 70 пайыз. Авторлор бул далилденген себеп эмес, байланыш гана экенин эскертишет. Бирок жыйынтык ачык: бактылуу жубайлар бири-бирине убакыт табышат, ал эми бири-бирине бөлүнгөн убакыт бактылуу бойдон калууга жардам берет.

Дүрт эмес, адат

Эң көп кездешкен каталардын бири – жубайлар никеге кам көрүүнү авариялык оңдоо сыяктуу кабыл алышат. Урушуп калышты, коркушту, эс алууга барышты, дем алышты. Анан кайра «ушул эле жетет».

Дэниел Канари, Лаура Стаффорд жана Беверли Семик бир нече ай бою жубайларга байкоо жүргүзүшкөн. Алардын жыйынтыгы: колдоочу аракеттер кайталанып турганда гана иштейт. Кечээки камкордук бүгүн жылытпайт. Бакчаны бүтүндөй жайга бир эле жолу сугарышпайт.

Ыйса Эфестеги жыйынга никеге да туура келген сөздөрдү айтат:

Бирок сага каршы айтарым бар: сен алгачкы сүйүүңдү таштадың. Ошондуктан кайдан кулап түшкөнүңдү эсиңе алып, тобо кыл жана мурдагы иштериңди кыл.

Аян 2:4–5

Көңүл буруңуз: Ал «мурдагы сезимдердин кайтып келишин күт» дебейт. Ал «мурдагы иштерди кылууга» чакырат. Алгачкы сүйүү күн сайын кайталаган иштерибиз аркылуу кайтып келет.

Баары жаңы гана башталганда эмне кылганыңызды эстеңиз. Эч кандай себепсиз эле чалып, ошол жагымдуу үндү угуп, «сени сүйөм» деп айтчусуз. Телефонду четке коюп, көңүл буруп, толук ынтаа менен угуп турчусуз. Кантип кубантсам деп дайыма ойлонуп турчусуз. Мына ушулар – ошол мурдагы иштер.

Эмне кылуу керек

Эгер иш туура эмес жакка кетип, мамилеге эмгектенүү эчак токтоп, ачуу жемиштер бышып калса, токтоп, өзгөрүүлөрдү баштоо керек. Бирок чоң долбоордон эмес, бир гана кичинекей нерседен баштаңыз. Баарын бир заматта өзгөртүүгө аракет кылбаңыз. Эң алсыз устунду тандап, аны күн сайын бекемдей баштаңыз. Мисалы, үйдө сын-пикир көп болсо, жылуу үндү кайтаруудан баштаңыз. Эгер өзүңүздөр жөнүндө көптөн бери сүйлөшпөсөңүздөр, «биз жөнүндө» сүйлөшүүгө бир кечти табыңыз.

Ыргакты бекемдеңиз. Экөөңүздүн убактыңыз календарда ар кандай жумуш жолугушуусундай эле бекем турушу керек. Болбосо, аны дайыма бир нерсе сүрүп чыгарат. Айына жок дегенде бир жолу жаңы нерсе ойлоп таап, аны жасоону унутпаңыз. Мурда эч качан жасабаган нерсени бирге жасаңыз.

Бакча өмүр бою отургузулат. Бирок ал ага кам көрүү үчүн күн сайын барган адамдарга гана жемиш берет.