Ujdzie…

Udane małżeństwo wymaga, by zakochiwać się wiele razy, i zawsze w tej samej osobie.

Mignon McLaughlin

Nikt nie zakłada ogrodu na kilka lat – to zawsze projekt długoterminowy. Tak samo jest z rodziną: to projekt na całe życie. Nie spotkałem jeszcze człowieka, który co roku wykopywałby jabłoń i przesadzał ją w lepsze miejsce albo po prostu wymieniał na nową. Nikt nie oczekuje, że od razu zacznie obficie owocować. I nikt nie oczekuje obfitych plonów, jeśli nie dba się o ogród.

Małżeństwo to również ogród, który wymaga stałej opieki i troski. Sadzimy go raz na zawsze. Składamy przysięgę, budujemy dom, wychowujemy dzieci. A jeśli potem stopniowo i niepostrzeżenie przestajemy o niego dbać, ogród zarasta problemami, z którymi trudno sobie poradzić.

W Księdze Przysłów autor opisuje obraz, który dobrze ilustruje to, o czym mówimy:

Przechodziłem koło pola leniwego, koło winnicy człowieka bezmyślnego: oto wszystko zarosło ostem, powierzchnię pokryły pokrzywy, a ogrodzenie z kamienia rozwalone.

Prz 24:30–31 (Biblia Tysiąclecia)

Właściciel nie zniszczył swojej winnicy. Po prostu nic nie robił, a chwasty wyrosły same.

Jak często słyszę, że wszystko stało się samo i nikt nie jest winny. Kiedyś pewien młody były mąż powiedział mi: „Wszystko jakoś samo tak wyszło…”. Jeśli nie wkłada się wysiłku i nie inwestuje stale w relację, wszystko zarasta i w końcu obumiera.

Dlaczego przestajemy inwestować w relację

Powodów jest wiele i wszystkie brzmią dość rozsądnie. Praca wymaga sił. Codzienne obowiązki pochłaniają wieczory. Rodzice się starzeją, wydatki rosną. Pojawiają się dzieci i cała uwaga przenosi się na nie.

Brian Doss, Scott Stanley, Howard Markman i Galena Rhoades przez osiem lat obserwowali 218 par. Po narodzinach pierwszego dziecka zadowolenie z małżeństwa spadło u około 90% z nich. Stanley wyjaśnia: dziecko nie niszczy małżeństwa, ale jego pojawienie się przyspiesza pogorszenie.

Innymi słowy, jeśli wasz ogród już zarósł, nowe ważne obowiązki odciągną was od niego jeszcze bardziej.

Za wszystkimi tymi przyczynami kryje się jedna wspólna. Praca, dzieci i dom wymagają, a relacja, jeśli jest prawdziwa, wymagać nie może. A my przywykliśmy odpowiadać temu, kto głośniej krzyczy.

Cichy wróg o imieniu rutyna

Kolejnym powodem, dla którego przestajemy pracować nad naszym związkiem, jest rutyna. Wiele par jest przekonanych, że skoro się nie kłócą, to znaczy, że wszystko jest w porządku i nie trzeba nic robić. Przestają wkładać w związek wysiłek, a kiedy pojawiają się problemy, zaczynają gorączkowo zastanawiać się, co robić.

Badania pokazują, że rutyna poważnie ochładza związek. Irene Tsapelas, Arthur Aron i Terry Orbuch przeprowadzili ankietę wśród małżonków w siódmym roku małżeństwa. Ci z nich, którzy przyznali, że „cały czas robią to samo” i bardzo rzadko robią razem coś ciekawego, po dziewięciu latach wykazywali niższy poziom zadowolenia z małżeństwa niż ci, którzy starali się urozmaicić swoje życie. Co więcej, ta zależność utrzymywała się nawet w tych rodzinach, w których prawie nie było konfliktów.

Pięć filarów

Troskę o małżeństwo i wysiłki na rzecz podtrzymywania relacji można opisać w sposób całkiem konkretny. Laura Stafford i Daniel Canary badali, co robią małżonkowie, których związki pozostają żywe, i wyodrębnili pięć konkretnych działań. Nazywam je filarami, na których opiera się dom.

Pierwszy filar: życzliwość. Uprzejmość, radość, rezygnacja z ciągłej krytyki. Obok słów wierności to właśnie życzliwość jest najsilniej powiązana z satysfakcją z małżeństwa. Jej najważniejszym przejawem są drobne, codzienne gesty. Zdecydowanie nie są to święta ani uroczystości z dużą liczbą gości, ale ciepłe wieczory we dwoje, spotkanie małżonków wieczorem po pracy. Co pada jako pierwsze: „Cieszę się, że jesteś w domu” czy „Dlaczego nie wyniósłeś śmieci?”. Pamiętajcie, że wyrzuty zabijają miłość, a nieżyczliwość – gdy wyrzutów jest więcej niż podziękowań i komplementów – ochładza relacje nawet przy silnej miłości.

Drugi filar: ciągłe zapewnienia o miłości i oddaniu. Wielu mężczyznom wydaje się, że to zbędne: „Przecież tu jestem, więc kocham” albo „Już to mówiłem”. Ale dla żony ważne jest, by słyszeć to raz po raz. „Jestem z tobą”. „Znowu wybieram ciebie”. „Poradzimy sobie”.

Takie słowa powtarza się nie dlatego, że ktoś mógłby o tym zapomnieć. Powtarza się je po to, by pielęgnować związek, podtrzymywać go i dawać sobie nawzajem oparcie w trudnych chwilach. Im częściej mówimy sobie, że się kochamy, tym mniej związek jest narażony na erozję.

Trzeci filar: otwartość. Nie chodzi tu o rozmowy o rachunkach i harmonogramie, ale o to, by rozmawiać o sobie nawzajem i o samym związku. Jak nam się teraz razem żyje? Czego ci brakuje? Co sprawia ci radość? Otwartość oznacza szczerość i gotowość do dzielenia się tym, co kryje się w sercu, a nie tylko przekazywanie informacji.

Wiele par przez lata rozmawia wyłącznie o sprawach i problemach. Wydaje im się, że się komunikują, a w rzeczywistości zarządzają małą prywatną firmą, która przynosi im pewne zyski, ale nie szczęście rodzinne. Zapytaj współmałżonka o to, co naprawdę leży mu na sercu, a nie o zakupy, decyzje, plany czy długi. Właśnie tak buduje się związek.

Czwarty filar: wspólni przyjaciele, rodzina, kościół. Para, która ma wspólne grono stałych znajomych, rzadziej doświadcza poczucia wyobcowania i samotności. Przyjaciele, którzy znają was właśnie jako parę, wspierają wasz związek. Kościół, grupa domowa, przyjaciele rodziny stają się żywym ogrodzeniem wokół waszego ogrodu.

Piąty filar: sprawiedliwy podział obowiązków. Stafford i Canary zauważyli, że małżonkowie, którzy odczuwają niesprawiedliwość w podziale obowiązków domowych, mniej angażują się w związek. Zwłaszcza ten, kto uważa, że bierze na siebie większy ciężar. Dla wielu pomoc w domu jest wyraźniejszym wyrazem miłości niż kwiaty. Kwiaty też są potrzebne, ale wspólne dźwiganie ciężaru mówi najważniejsze: „Nie jesteś sam”.

Coś nowego razem

Mówiłem, że jednym z głównych wrogów relacji jest rutyna, ale istnieje na nią bardzo skuteczne i proste lekarstwo: ciągle wymyślać i robić razem coś nowego. Arthur Aron, autor teorii samorozszerzania (self-expansion), wykazał, że wspólne nowe doświadczenia wyraźnie wzmacniają poczucie bliskości między małżonkami. W jego eksperymentach wystarczyło siedem minut nietypowego wspólnego zajęcia, by pary oceniły swoją relację wyżej. Odkrywając razem nieznane, na nowo odkrywamy siebie nawzajem.

Nie trzeba do tego dużych wydatków. Wszystko może być prostsze: nowa trasa spaceru, nowe ciekawe danie, wspólna nauka, wspólna służba.

Bradford Wilcox i Jeffrey Dew porównali małżonków, którzy chodzą na randki przynajmniej raz lub dwa razy w miesiącu, z tymi, którzy robią to rzadko albo nigdy. W pierwszej grupie bardzo szczęśliwych w małżeństwie jest 83% żon i 84% mężów, w drugiej – 68% i 70%. Autorzy zastrzegają, że chodzi o związek statystyczny, a nie udowodnioną przyczynę. Wniosek jest jednak oczywisty: szczęśliwe pary znajdują czas dla siebie, a czas dla siebie pomaga pozostać szczęśliwymi.

Nawyk, a nie zryw

Jednym z najczęstszych błędów jest traktowanie troski o małżeństwo jak naprawy awaryjnej. Pokłócili się, przestraszyli, pojechali na urlop, odetchnęli. I znowu „ujdzie”.

Daniel Canary, Laura Stafford i Beverly Semic przez kilka miesięcy obserwowali pary małżeńskie. Ich wniosek: działania podtrzymujące relację działają, dopóki się je powtarza. Wczorajsza troska dziś już nie ogrzewa. Ogrodu nie podlewa się raz na całe lato.

Jezus mówi do Kościoła w Efezie słowa, które pasują także do małżeństwa:

Ale mam przeciw tobie to, że odstąpiłeś od twej pierwotnej miłości. Pamiętaj więc, skąd spadłeś, i nawróć się, i pierwsze czyny podejmij!

Ap 2:4–5 (Biblia Tysiąclecia)

Zwróćcie uwagę: On nie mówi „poczekaj, aż wrócą dawne uczucia”. Wzywa, by „pierwsze czyny podjąć”. Pierwsza miłość wraca przez czyny, które powtarzamy dzień po dniu.

Przypomnijcie sobie, co robiliście, kiedy wszystko się dopiero zaczynało. Dzwoniliście bez wyraźnego powodu, tylko po to, by usłyszeć ten miły głos i powiedzieć, że kochacie. Słuchaliście uważnie i w skupieniu, odkładając telefon na bok. Ciągle wymyślaliście, czym sprawić radość. To właśnie są te pierwsze czyny.

Co robić

Kiedy sprawy poszły już w złą stronę, kiedy praca nad relacją dawno została porzucona, a gorzkie owoce już dojrzały, warto się zatrzymać i zacząć zmiany. Ale nie od wielkiego projektu, tylko od jednej, niewielkiej rzeczy. Nie próbujcie zmieniać wszystkiego naraz. Wybierzcie filar, który jest najsłabszy, i zacznijcie wzmacniać go każdego dnia. Na przykład, jeśli w domu jest dużo krytyki, zacznijcie od przywrócenia ciepłego tonu. Jeśli dawno nie rozmawialiście o sobie, znajdźcie wieczór na rozmowę „o nas”.

Utrwalcie rytm. Czas we dwoje powinien stać w kalendarzu tak samo twardo jak każde spotkanie służbowe. Inaczej zawsze coś go wyprze. I nie zapominajcie wymyślać i robić czegoś nowego przynajmniej raz w miesiącu. Róbcie razem to, czego jeszcze nigdy nie robiliście.

Ogród sadzi się na całe życie. Ale owocuje tylko u tych, którzy przychodzą do niego codziennie, by o niego dbać.