Жасөспірімнің тәуекел сезімі

Жасөспірімдік кезең – ішкі қозғаушы күштің толық қуатпен жұмыс істей бастайтын уақыты. Бұл жүйенің ақауы емес, үдеу кезеңі. Адамның ішінде қуатты үрдістер қозғалысқа келеді: энергия көтеріледі, жаңалыққа ұмтылыс күшейеді, тірі екенін, маңызды әрі әлемге ықпал ете алатынын сезіну қажеттілігі өткірленеді. Осы жастағы тәуекел – өсу үшін қажетті табиғи құбылыс.

Нейробиологтар мұны мидың эмоционалдық және мотивациялық орталықтары әлдеқашан іске қосылып, бірден толық қуатпен жұмыс істеп тұрғанымен, ал салдарды бағалау мен өзін-өзі бақылау жүйелері әлі баптау үстінде екенімен түсіндіреді. Нәтижесінде жасөспірім тәуекелдің тартымдылығын оны есептей алатынынан гөрі күштірек сезінеді. Ол қиындық іздемейді — ол өз мүмкіндіктерінің шегін сынайды.

Сондықтан жасөспірімнің өмірінен тәуекелді толықтай алып тастауға тырысу сәтсіздікке ұшырайды. Тәуекелге тыйым салынса, ол жоғалмайды да, азаймайды да — жай ғана көлеңкеге кетіп, біздің бақылауымыздан шығады. Ол жасырын түрде көріне бастайды: қауіпті орта, құпия тәжірибелер, екіжүзді өмір. Қорқыту, шектен тыс бақылау және үнемі тыйым салу жасөспірімді сақ етпейді — керісінше, оны не қорқақ, не жасырын етеді.

Біздің міндетіміз – тәуекелге қабылдауға болатын түр беріп, оны бағыттау. Бағытталған тәуекел өсу кеңістігіне айналады. Дәл саналы тәуекел арқылы батылдық, жауапкершілік, дербестік және өзіне деген сенім қалыптасады. Ешқашан тәуекелге бармаған жасөспірім өз бетінше шешім қабылдай алмайды.

Дәл осы жерде әке шешуші рөл атқарады — бәрінен қорғайтын адам ретінде емес, тәуекелмен жұмыс істеуде тәлімгер ретінде. Әке жасөспірімге өзіне дұрыс сұрақтар қоюға көмектеседі: «Мен нені жоғалтуым мүмкін?», «Мен нені ұтамын?», «Мен салдарына дайынмын ба?», «Тәуекел мені мықтырақ ете ме, әлде тек адреналин толқынын сыйлай ма?». Бұл сұрақтар ішкі бағалау механизмін қалыптастырады, ол уақыт өте келе автоматты түрде жұмыс істей бастайды.

Атап өту маңызды: біз жасөспірімге әлемді жаппаймыз. Біз оны тәуекел сөзсіз бар әлемде өмір сүруге үйретеміз. Біз оны батылдығынан айырмаймыз — батылдықты жауапкершілікпен ұштастырамыз. Отты сөндірмейміз, жалынды басқаруды үйретеміз.